Podstawową funkcją narządu oddechowego jest oddychanie, toteż pielęgniarka musi zwracać uwagę na sposób oddychania chorego. Obserwacja oddechu dotyczy przede wszystkim liczby oddechów na minutę. U osób w różnym wieku prawidłowa liczba oddechów na minutę jest różna: u noworodka 40, u dziecka 20-25, u osoby dorosłej 16-20 oddechów na minutę. W warunkach chorobowych liczba oddechów może się zwiększać lub zmniejszać. Przyspieszenie oddechu obserwujemy u osób gorączkujących, w duszności pochodzenia płucnego (np. w zapaleniu płuc), w duszności pochodzenia sercowego, ale także w stanach pobudzenia emocjonalnego. Zwolnienie oddechu występuje w głębokim śnie, w zatruciu środkami nasennymi i morfiną oraz w niektórych uszkodzeniach mózgu. Poza częstością oddechu zwracamy też uwagę na jego głębokość i miarowość. Spłycenie oddechu może być spowodowane bólem opłucnowym lub zahamowaniem ośrodka oddechowego, pogłębianie oddechu najczęściej występuje w kwasicy (oddech Kussmaula). Miarowość oddechu jest ważną informacją dotyczącą nie tylko sprawności narządu oddechowego, ale również sprawności ośrodkowego układu nerwowego i ośrodków oddechowych.